Spadek zachorowań na krztusiec i gruźlicę, wzrost zakażeń HIV i kiłą

​W 2025 r. nastąpił spadek zachorowań na krztusiec i gruźlicę. Z kolei zarejestrowano więcej przypadków chorób przenoszonych drogą płciową, zakażeń HIV, ognisk wirusowego zapalenia wątroby typu A i chorób odkleszczowych – wynika z raportu Państwowej Inspekcji Sanitarnej.

W poniedziałek opublikowano „Raport z działań Państwowej Inspekcji Sanitarnej w zakresie zdrowia publicznego za rok 2025”. Podsumowuje on informacje m.in. o bezpieczeństwie żywności, sytuacji epidemiologicznej w Polsce, jakości wody, zdrowiu środowiskowym, warunkach pracy i nauki, promocji zdrowia, cyfryzacji i działalności laboratoriów Państwowej Inspekcji Sanitarnej.

W ocenie autorów raportu w 2025 r. zanotowano „typowe sezonowe wzrosty epidemiczne infekcji wirusowych przenoszonych drogą oddechową (COVID-19, RSV i grypa), jak również znaczący spadek liczby zachorowań wynikających ze średniookresowych cykli epidemicznych (krztusiec)”.

Wśród bakteryjnych chorób dróg oddechowych zanotowano prawie trzykrotny spadek zachorowań na krztusiec – z 32 430 przypadków w 2024 r. do 11 339 przypadków w 2025 r. Autorzy podkreślili, że szczepienie dzieci przeciw krztuścowi w Polsce jest obowiązkowe. Szczepionka podawana jest w jednym wstrzyknięciu jako szczepionka przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi. U osób dorosłych zalecane jest wykonanie co 10 lat szczepienia przypominającego przeciw krztuścowi szczepionką skojarzoną, przeznaczoną do uodporniania przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi.

Żegnają nauczycielkę kilku pokoleń. Uczyła dzieci przez ponad 30 lat Odeszli w ostatnich dniach...

Raport wskazuje na spadek liczby zachorowań na gruźlicę, co – jak oceniono – stanowi kontynuację długoterminowych trendów.

„Po raz pierwszy zeszły one do poziomu 9,9 na 100 tys. ludności, co spowodowało przeniesienie Polski do kategorii państw o niskiej zapadalności (poprzednio byliśmy w kategorii średniej)” – napisali autorzy raportu, wskazując, że jest to skutek „efektywnych wieloletnich działań nakierowanych na eliminację zachorowań”.

Zwrócono uwagę, że w 2025 r. pojawił się pierwszy od 25 lat przypadek błonicy gardła u sześcioletniego niezaszczepionego dziecka. Błonica podlega obowiązkowej hospitalizacji, a leczenie polega na stosowaniu antybiotyków i jak najszybszym podaniu antytoksyny (w przypadku potwierdzenia właściwości toksynotwórczych szczepu), która działa neutralizująco na krążącą toksynę, niezwiązaną jeszcze z tkankami układu nerwowego czy serca. Szybkie podanie antytoksyny decyduje o wyniku leczenia.

Najskuteczniejszym sposobem zapobiegania błonicy jest szczepienie. W Polsce obowiązek szczepienia przeciw błonicy obejmuje dzieci i młodzież od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia – wskazali autorzy raportu.

W kategorii chorób przenoszonych drogą pokarmową raport wskazuje na pogorszenie sytuacji w zakresie wirusowego zapalenia wątroby typu A.

„W 2025 r. zarejestrowano 115 ognisk WZW typu A na terenie całej Polski, czyli ponad czterokrotnie więcej niż w 2024 r., kiedy odnotowano 26 ognisk” – czytamy w raporcie.

Jego autorzy zaznaczyli, że „w przypadku WZW typu A istnieje skuteczna profilaktyka – szczepienia ochronne”. Są one zalecane szczególnie osobom wyjeżdżającym do krajów o wysokiej i pośredniej endemiczności zachorowań, osobom zatrudnionym przy produkcji i dystrybucji żywności, usuwaniu odpadów komunalnych i płynnych nieczystości oraz przy konserwacji urządzeń służących temu celowi, a także dzieciom w wieku przedszkolnym, szkolnym oraz młodzieży, które nie chorowały na WZW typu A.

Z kolei w przypadku salmoneloz raport wskazuje na trend spadkowy, choć jak oceniono, „nadal pozostają one najczęściej identyfikowaną infekcją bakteryjną jelit”.

Nowym zjawiskiem w 2025 r. było pojawienie się zatruć pokarmowych o etiologii niezakaźnej (intoksykacji) w postaci choroby Zalewu Wiślanego (choroby Haff).

„Odnotowano 30 przypadków zachorowań powiązanych ze spożyciem w dużej ilości samodzielnie złowionych ryb, głównie węgorza, co wymagało podjęcia natychmiastowych działań międzysektorowych” – wskazali autorzy raportu.

Zwrócili uwagę, że w 2025 r. nastąpił wzrost liczby zachorowań na choroby przenoszone przez kleszcze, takie jak borelioza i kleszczowe zapalenie mózgu. Wiąże się to bezpośrednio m.in. z postępującymi zmianami klimatycznymi.

Wskazano, że „dla zapobiegania zachorowaniom na KZM kluczowe znaczenie mają zarówno ochrona przed kleszczami, jak i szczepienia ochronne”.

„Schemat szczepienia składa się z trzech dawek, po których po 1-3 latach podawana jest pierwsza dawka przypominająca, a po kolejnych 3-10 latach następne dawki przypominające. Na zakażenie najbardziej narażone są osoby przebywające często w lasach i miejscach bytowania kleszczy” – napisali autorzy raportu.

Wskazali także na wzrost liczby nowo wykrytych przypadków chorób przenoszonych drogą płciową oraz zakażeń HIV, pisząc, że „osiągnęła ona jeden z najwyższych wyników w historii, podobnie jak w przypadku kiły i rzeżączki”.

Od maja 2025 r. testy na HIV są dostępne w ramach opieki POZ finansowanej z NFZ. Jednak realna liczba wykonanych w POZ testów nie jest znana.

W latach 2022-2024 zanotowano wzrost liczby zgłoszeń niepożądanych odczynów poszczepiennych po szczepieniach przeciw HPV. W 2022 r. zgłoszono 8 przypadków, w 2023 r. 66 przypadków, a w 2024 r. 134 przypadki. (PAP)