Filmoteka sądecka (27): Wirtuoz kamery z Sowlin

Był z nieodłączną kamerą świadkiem ważnych wydarzeń współczesnej historii.

Dokumentował np. niosącą odprężenie pomiędzy Wschodem z Zachodem Konferencję Bezpieczeństwa i Współpracy w Helsinkach (1975), spotkanie na szczycie Reagana z Gorbaczowem w Wiedniu (1985), pielgrzymki Jana Pawła II do Polski, zwłaszcza tę pierwszą w 1979 r., gdzie znakomicie uchwycił moment powitania papieża na nowotarskim lotnisku m.in. przez cieszącego się złą sławą u górali wojewodę Lecha Bafię. W stanie wojennym rejestrował demonstracje uliczne, był zatrzymany i pobity przez milicję.

Robił zdjęcia do filmów biograficznych o Marii Kuncewiczowej, Wandzie Wiłkomirskiej, Zdzisławie Beksińskim, Adamie Hanuszkiewiczu, Tadeuszu Łomnickim, Czesławie Niemienie, Jerzym Dudzie-Graczu, Aleksandrze Gieysztorze i Wiesławie Ochmanie. Obsługiwał festiwale piosenki w Opolu i Sopocie, Memoriał Bronisława Czecha pod Tatrami.

Sfilmował – jako jedyny – samospalenie Ryszarda Siwca podczas dożynek na Stadionie Dziesięciolecia w Warszawie (8 września 1968 r.). Ujęcie trwało siedem sekund i przedstawiało starszego pana w prochowcu i berecie, który płonąc wykrzykuje coś, a ludzie odsuwają się od niego, ktoś niezdarnie próbuje ugasić na nim płomienie. Uroczystości trwają dalej, praktycznie nikt nie zauważa tego protestu…

Zbigniew Skoczek, jeden z najwybitniejszych operatorów Polskiej Kroniki Filmowej i Wytwórni Filmów Dokumentalnych, urodził się 2 stycznia 1930 r. w wówczas podlimanowskich Sowlinach, jako jeden z dwóch synów Józefa i Marii z d. Twaróg. Ojciec był przed wojną policjantem w Krynicy. Podczas okupacji niemieckiej gestapo aresztowało matkę za pomoc w ucieczce z aresztu kilku więźniom, Polakom i Francuzom. Potraktowano ją bezlitośnie, zesłano do obozu w Auschwitz, gdzie zmarła w 1942 r. Ojciec ukrywał się przed Niemcami do końca wojny. Zbyszkiem i bratem Mietkiem opiekowała się wówczas rodzina w Sowlinach.

Zbigniew ukończył Gimnazjum i Liceum w Limanowej. Jako pasjonat filmu i fotografii podjął studia na Wydziale Operatorskim Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej w Łodzi, którą ukończył w 1954 r. (dyplom otrzymał w 1959). Kolegami z bratniego wydziału reżyserii i absolwentami tego samego rocznika byli późniejsi znakomici twórcy polskich komedii Stanisław Bareja i Tadeusz Chmielewski.

Zbigniew natychmiast podjął pracę jako operator Polskiej Kroniki Filmowej. Zjeździł Polskę i Europę wzdłuż i wszerz. W ciągu blisko 40 lat pracy zawodowej przygotował ok. 1,8 tys. tematów dla PKF, które pozostają, już na wieki, bogatym źródłem wiedzy o życiu w Polsce. Filmował wydarzenia polityczne i kulturalne, spektakle teatralne i kabaretowe, pejzaże i zjawiska przyrodnicze (zwłaszcza w bliskich mu górach). Był ceniony za wysokie walory plastyczne zdjęć. Malarz Czesław Rzepiński nazywał go „wspaniałym pejzażystą”, Zdzisław Sierpiński mówił o „genialnej pracy” jego kamery. Współpracował z tuzami polskiej dokumentalistyki i filmu, m.in. z Jerzym Bossakiem, Ludwikiem Perskim, Sergiuszem Sprudinem i Józefem Gębskim. Stał też za kamerą przy produkcji filmu fabularnego „Ruchome piaski” (1968) Władysława Ślesickiego.

Jego prace doceniano i nagradzano na prestiżowych festiwalach i przeglądach filmów dokumentalnych w kraju i za granicą, np. w Trydencie i Oberhausen. Takie filmy jak „Śmierć statku” (1961), „Skocznia” (1965), „Dzień na mazurskich jeziorach” (1966), „Nasz wiek dwudziesty” (1988), „Narodziny Solidarności” (1981) weszły do kanonu polskiego dokumentu. Jedną z ostatnich prac były zdjęcia do sześciogodzinnego, opracowanego w kilku wersjach językowych, dokumentalnego filmu Andrzeja Solki „El Meditatione il Santo Rosario” (1989), realizowanego w najważniejszych sanktuariach maryjnych na świecie, a poświęconego Janowi Pawłowi II.

Zbigniew Skoczek zmarł 3 czerwca 1994 r. w Warszawie. Jego żoną od 1964 r. była Maria z d. Orłowska, montażysta filmów fabularnych i dokumentalnych.

(w artykule wykorzystano informacje z XXXVIII tomu Polskiego Słownika Biograficznego autorstwa Artura Patka)

Na zdjęciu: Zbigniew Skoczek był m.in. autorem unikatowych zdjęć samospalenia Ryszarda Siwca podczas uroczystości dożynkowych na Stadionie Dziesięciolecia w Warszawie 8 września 1968 r.