W ciąży mózg się remontuje

W czasie ciąży w mózgu matki dochodzi do zaniku około 5 proc. istoty szarej, co pozwala lepiej dostosować mózg do potrzeb opieki nad dzieckiem - informuje „Nature Communications”.

Kobiety w ciąży i po porodzie często skarżą się na rozkojarzenie, trudności z koncentracją i podzielnością uwagi oraz problemy z pamięcią, co po angielsku określane jest jako „baby brain”, a po polsku nazywane pregnezją lub amnezją ciążową. Te przejściowe zaburzenia przypisywane są zmianom hormonalnym, przemęczeniu oraz adaptacji mózgu do nowej roli.

Nowe hiszpańskie badania sugerują, że może chodzić o fizyczne zmiany w budowie mózgu. Objętość istoty szarej zmniejsza się w czasie ciąży średnio o prawie 5 proc. Istota szara to część mózgu składająca się głównie z ciał komórek nerwowych (neuronów), dendrytów i komórek glejowych. Odpowiada ona za przetwarzanie informacji, funkcje poznawcze (pamięć, inteligencja), kontrolę motoryczną oraz percepcję zmysłową. W mózgu tworzy zewnętrzną korę oraz głębokie jądra.

Jak wykazali naukowcy z projektu BeMother, zmniejszenie objętości istoty szarej nie jest jednak powodem do niepokoju, ponieważ pomaga matkom lepiej opiekować się noworodkami. Prof. Susana Carmona z Instytutu Badań nad Zdrowiem Gregorio Maranóna w Madrycie, która współkierowała badaniem, porównuje zachodzące w mózgu zjawiska do... przycinania drzewa, aby lepiej rosło.

Potężny huk z nieba? Wojsko uspokaja: to myśliwce przekraczają barierę dźwięku Radni w "nowym Sezamie" - nietypowa lokalizacja obrad

Mózgi 127 kobiet w ciąży z Madrytu i Barcelony zostały poddane badaniu rezonansem magnetycznym (MRI) przed, w trakcie i po ciąży (przed poczęciem, w drugim i trzecim trymestrze ciąży, miesiąc po porodzie i sześć miesięcy po porodzie). Uzyskane obrazy porównano z obrazami mózgów 32 kobiet, które nie spodziewały się dziecka.

Kobiety w ciąży średnio traciły prawie 5 proc. istoty szarej, przy czym zmiany te dotyczyły 94 proc. mózgu. Jednym z obszarów istoty szarej, w których zaobserwowano najbardziej wyraźne i trwałe zmiany, była tzw. sieć trybu domyślnego – odpowiadająca za samoocenę, empatię i altruizm. Wcześniejsze badania wykazały przebudowę mózgu także w okresie dojrzewania.

Pięciokrotnie pobrano również próbki moczu i śliny od kobiet, a naukowcy odkryli, że wzrost poziomu estrogenu wiązał się ze zmniejszeniem istoty szarej.

Im większe były zmiany w mózgu, tym większe prawdopodobieństwo, że kobiety twierdziły, iż nawiązały silną więź ze swoimi dziećmi.

Badania wykonane sześć miesięcy po porodzie ujawniły, że istota szara częściowo powróciła, ale nie w pełni. 

Zdaniem autorów przebudowa mózgu, której doświadczają matki w ciąży, może mieć charakter adaptacyjny, ułatwiając rozwój pewnych aspektów zachowań macierzyńskich.

Naukowcy odkryli również, że zmiany neuroanatomiczne zachodzące po ciąży wpływają na samopoczucie psychiczne matek, co z kolei sprzyja adaptacyjnemu przywiązaniu do dziecka.

Stworzenie planu działania dotyczącego zmian neurologicznych w mózgu w czasie ciąży i po porodzie może pomóc w poprawie zdrowia psychicznego matek (na przykład leczeniu depresji poporodowej i ułatwić zidentyfikowanie konkretnych okresów, w których ewentualne interwencje mogą mieć największy wpływ na ich dobrostan psychiczny.

Paweł Wernicki (PAP)